"İnsan Hakları Yarın Değil Şimdi!" - 1989

 

Bugün de çok ihtiyaç duyduğumuz bir sloganı ismine taşıyan bir konseri hatırlayalım: “İnsan Hakları Hemen Şimdi!”

10 Aralık 1948’de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 40. yılında, dünya çapında büyük etki yaratan, eylül ile ekim ayları boyunca yirmi ayrı şehirde yapılan “Human Rights Now!” konserlerinin bir yıl rötarlı versiyonu, İnsan Hakları Derneği tarafından 9 Eylül 1989’da, Harbiye Açık Hava Tiyatrosu’nda düzenlenmişti.

Tıpkı bugünlerdeki gibi bin bir yasak, bin bir tehdit, bin bir engelleme girişimi aşıldıktan sonra yapılabilen konserde Yeni Türkü’den Mozaik’e, Ezginin Günlüğü’nden Bulutsuzluk Özlemi’ne, birçok grup ve sanatçı sahne almıştı.

Bu muhteşem konsere ilişkin son olarak, sevgili Murat Meriç’in 2015 yılında Birgün gazetesine yazdığı yazıdan uzun bir alıntı yapayım. Türkiye’de onlarca, onlarca yıl boyunca maalesef hiçbir şeyin iyiye gitmediğini, her şeyin farklı ceberrutlar tarafından tekrarlandığını bir kez daha görmemizi sağlayacak bu alıntı:

“(…)İnsan Hakları Yarın Değil Şimdi! başlıklı bu konser, birkaç girişimin ardından 9 Eylül 1989’da Açıkhava Tiyatrosu’nda yapılmış. Birkaç girişim dedim zira öncesinde her başvuruda reddedilen bir konser bu. 2 Eylül 1989 tarihli Milliyet gazetesinde “İnsan hakları şimdi olmaz” başlıklı haberden aktarayım: “27 Ağustos’ta yapılması hedeflenen konser, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu kapsamına girdiği ve ‘müzik icrasından ziyade, belirli bir konuda kamuoyu oluşturmak ve konuyu benimsetmek amacına matuf olduğu’ gerekçesiyle yasaklanmıştı. Bir sanatçı işbirliği olarak gerçekleştirilmek istenen konserin 3 Eylül tarihinre düzenlenmesi için yapılan başvuru da reddedildi. Zuhal Olcay, Deniz Türkali, Mehmet Güreli, Mozaik Grubu, Bulutsuzluk Özlemi, Ezginin Günlüğü, Grup Merhaba, Yeni Türkü, Müjdat Gezen, İlhan İrem, Haluk Bilginer, Atıf Yılmaz, Barış Pirhasan, Cem Karaca, Şahika Tekand, Hale Soygazi, Şahin Kaygun, Serdar Ateşer ve Murathan Mungan, ‘İnsan Hakları Yarın Değil Şimdi’ konserini gerçekleştirmeye kararlı olduklarını açıkladılar.

Kararlılık işe yaramış ve art arda yapılan başvurular sonucu, konser, 9 Eylül’de yapılabilmiş. Bunu, İnsan Hakları Derneği İstanbul Şubesi tarafından aynı gün gazetelere verilen ilandan öğreniyoruz: “İzin alındı, konser bugün saat 19.00’da Açıkhava Tiyatrosu’nda. Önceden satılan biletler ve gönderilen davetiyeler geçerlidir.”

Bahsi kapatmadan, Milliyet’te yayımlanan “tepkiler”in bir kısmına da dikkat çekeyim… İlhan İrem, bugün de bize yabancı gelmeyecek cümleler kurmuş: “Kitabevleri basılıp kitaplar yakılıyor, insan hakları her türlüsünden ihlal ediliyor, doğal çevre sorunsuzca talan ediliyor. Bence Türkiye ve dünyanın büyük bir bölümü gelecek kuşakların utançla anacakları bir dönem yaşıyor. Dünyanın her yerinde sanatçılar insan hakları için mücadele ve konserler veriyorlar. Bunu politik bir olay haline getirmenin anlamı yok. Sanat ve sanatçılar da hiçbir yolla depolitize edilemezler.” Mozaik adına konuşan Ümit Kıvanç, olayı özetlemiş: “İnsan hakları siyasi bir konu değildir, herkesin meselesidir. Konserin amacı bunu vurgulamak.”

Fotoğraf: Yücel Tunca – Harbiye Açık Hava Tiyatrosu, İstanbul, 9 Eylül 1989